Praca licencjacka. Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku.
Wstęp 4
Rozdział pierwszy – Wprowadzenie do pojęcia sekty
1.1 Podstawowe pojęcia i definicje 5
1.2 Typologia sekt 7
1.3 Sekty w Polsce 9
1.4 Przyczyny powstawania i rozwoju sekt 11
1.5 Przyczyny przynależności do sekt 12
1.6 Techniki psychomanipulacji 16
1.7 Jak rozpoznać sektę 18
1.8 Problemy psychiczne i pomoc dla byłych uczestników 20
Rozdział drugi – Charakterystyka wybranych, działających sekt
2.1 Adwentyści Dnia Siódmego 23
2.2 Kościół Scjentologiczny 23
2.3 Kościół Zjednoczenia 24
2.4 Mormoni 26
2.5 Realianie 27
2.6 Rodzina Miłości 27
2.7Różokrzyżowcy 28
2.8 Satanizm 29
Rozdział trzeci – Działalność Kościoła Scjentologicznego
3.1 Założyciel 30
3.2 Historia 31
3.3 Nauczanie i doktryna 31
3.4 Filozofia i założenia Kościoła Scjentologicznego 34
3.5 Metody działania Kościoła Scjentologicznego 36
3.6 Organizacja i członkostwo 37
3.7 Techniki działania 38
3.7.1 Cykl działania 38
3.7.2 Trójkąt „SRK” 40
3.7.3 Osiem dynamik 42
3.7.4 Umysł analityczny i reaktywny 43
3.8 Werbowanie nowych członków 44
Zakończenie 46
Literatura 47
Spis wykresów 47
Wstęp
Zjawisko powstawania i działalności nowych ruchów religijnych od wielu lat wzbudza zainteresowanie przedstawicieli nauk społecznych, psychologii, religioznawstwa oraz opinii publicznej. Szczególne emocje wywołują organizacje określane mianem sekt, którym przypisuje się silne oddziaływanie na uczestników, rozbudowane struktury wewnętrzne oraz stosowanie technik służących pozyskiwaniu i utrzymywaniu członków. Problematyka ta jest złożona, ponieważ dotyczy jednocześnie wolności wyznania, prawa jednostki do samostanowienia, mechanizmów wpływu społecznego oraz zagrożeń wynikających z przynależności do grup o charakterze zamkniętym.
Pojęcie sekty nie ma jednej, powszechnie przyjętej definicji. W języku potocznym jest ono zazwyczaj używane w znaczeniu negatywnym i odnosi się do grup postrzeganych jako niebezpieczne, manipulacyjne lub pozostające w konflikcie z obowiązującymi normami społecznymi. W socjologii religii termin ten może natomiast oznaczać wspólnotę wyodrębnioną z większej tradycji religijnej, posiadającą własną doktrynę, strukturę organizacyjną i zasady członkostwa. Z tego względu zakwalifikowanie określonej organizacji jako sekty powinno być poprzedzone analizą jej cech, metod działania oraz relacji z uczestnikami i otoczeniem społecznym. Sam fakt odmienności przekonań religijnych nie może stanowić wystarczającej podstawy do nadania grupie takiego określenia.
Rozwój sekt oraz nowych ruchów religijnych wiąże się z przemianami zachodzącymi we współczesnych społeczeństwach. Osłabienie tradycyjnych więzi, kryzysy osobiste, potrzeba przynależności, poszukiwanie sensu życia oraz zainteresowanie alternatywnymi systemami duchowymi mogą zwiększać podatność jednostki na oddziaływanie grup oferujących jednoznaczne odpowiedzi i poczucie wspólnoty. Istotną rolę odgrywają również sposoby prezentowania organizacji potencjalnym członkom. Pierwszy kontakt nie zawsze ma charakter religijny, lecz może przyjmować formę kursu, spotkania rozwojowego, testu osobowości albo propozycji pomocy w rozwiązaniu problemów osobistych.
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych, a zarazem wzbudzających liczne kontrowersje organizacji religijnych jest Kościół Scjentologiczny. Został on utworzony na podstawie idei rozwijanych przez Lafayette’a Ronalda Hubbarda. Scjentologia przedstawia własną koncepcję człowieka, jego duchowej natury i możliwości doskonalenia. W jej działalności istotne miejsce zajmują między innymi auditing, szkolenia oraz kolejne poziomy rozwoju duchowego. Organizacja posiada rozbudowaną strukturę i prowadzi działalność w wielu państwach. Oceny jej charakteru są jednak zróżnicowane – od uznawania jej za wspólnotę religijną po traktowanie jako organizacji stosującej silne mechanizmy kontroli i wywierania wpływu. Rozbieżności te uzasadniają potrzebę krytycznej analizy jej historii, doktryny, organizacji oraz metod pozyskiwania członków.
Głównym celem pracy jest przedstawienie działalności sekt na przykładzie Kościoła Scjentologicznego. Realizacji celu głównego służy wyjaśnienie pojęcia sekty, omówienie typologii tego rodzaju grup, określenie przyczyn ich powstawania i rozwoju oraz rozpoznanie czynników skłaniających ludzi do uczestnictwa w ich działalności. Praca ma również na celu scharakteryzowanie technik psychomanipulacji, wskazanie cech pozwalających rozpoznać grupę o charakterze destrukcyjnym oraz przedstawienie problemów, z którymi mogą mierzyć się osoby opuszczające takie środowisko. Szczegółowym przedmiotem analizy jest geneza, doktryna, struktura organizacyjna oraz sposób działania Kościoła Scjentologicznego.
Główny problem badawczy zawiera się w pytaniu: jakie cechy działalności Kościoła Scjentologicznego pozwalają analizować tę organizację w kontekście funkcjonowania sekt i nowych ruchów religijnych? Towarzyszą mu pytania dotyczące przyczyn przystępowania do tego rodzaju grup, stosowanych przez nie metod oddziaływania oraz konsekwencji uczestnictwa dla funkcjonowania jednostki. Przyjęto założenie, że skuteczność działalności takich organizacji wynika z połączenia atrakcyjnego systemu przekonań, zaspokajania potrzeb psychicznych i społecznych uczestników oraz stopniowego angażowania ich w struktury grupy.
W pracy wykorzystano metodę analizy literatury przedmiotu oraz metodę opisową i porównawczą. Zastosowano również studium przypadku, którego przedmiotem jest Kościół Scjentologiczny. Ze względu na kontrowersyjny charakter omawianej problematyki uwzględniono konieczność krytycznej oceny materiałów pochodzących zarówno od badanych organizacji, jak i ich byłych członków oraz autorów zajmujących się problematyką sekt. Pozwala to ograniczyć ryzyko formułowania ocen opartych wyłącznie na jednym rodzaju źródeł.
Praca składa się z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiono podstawowe pojęcia i definicje, typologię sekt, ich funkcjonowanie w Polsce oraz przyczyny powstawania i rozwoju. Omówiono również motywy przynależności do sekt, techniki psychomanipulacji, sposoby rozpoznawania grup destrukcyjnych oraz problemy psychiczne i możliwości pomocy byłym uczestnikom. Rozdział drugi zawiera charakterystykę wybranych ruchów i organizacji religijnych, które w części literatury lub debaty publicznej bywają określane mianem sekt. Rozdział trzeci poświęcono szczegółowej analizie Kościoła Scjentologicznego, obejmującej postać jego założyciela, historię, nauczanie, założenia filozoficzne, strukturę organizacyjną, techniki działania oraz sposoby pozyskiwania nowych członków. W zakończeniu przedstawiono najważniejsze wnioski wynikające z przeprowadzonej analizy.
