66 stron, 36 pozycji w bibliografii
STRESZCZENIE 2
WSTĘP 5
ROZDZIAŁ I. WYJAŚNIENIA TERMINOLOGICZNE 7
1.1Rodzina a rozwój osobowości 7
1.2 Funkcje rodziny 8
1.3 Sfery działania procesu socjalizacji dziecka 12
1.4 Kształtowanie się osobowości społecznej w rodzinie. 14
1.5 Rozwój uczuć w rodzinie 16
1.6 Rola uczuć w rozwoju dziecka 18
1.7 Wychowywanie przez pracę w rodzinie 20
1.8 Podstawowe formy działalności człowieka 22
ROZDZIAŁ II. NEGATYWNE CZYNNIKI ODDZIAŁYWUJĄCE NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI 24
2.1 Klimat rygoru 25
2.2 Matka dominująca 26
2.3 Rodzina niepełna 26
2.4 Sytuacja socjalno-bytowa 27
2.5 Skutki braku środowiska rodzinnego 28
ROZDZIAŁ III. ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA AGRESYWNOŚCI 30
3.1. Dlaczego dzieci stają się agresywne i stosują przemoc? 33
3.2 Agresja fizyczna 34
3.3 Agresja werbalna 35
3.4 Agresja instrumentalna 36
3.5 Agresja naśladowcza 36
3.6 Agresja frustracyjna 37
3.7 Autoagresja 38
ROZDZIAŁ IV. ZAŁOŻENIA METODOLOGICZNE BADAŃ WŁASNYCH 39
4.1 Cel i problem badawczy 39
4.2 Metody, techniki i narzędzia badawcze 40
4.3 Analiza materiałów źródłowych 43
4.4 Charakterystyka próby badawczej i terenu badań. 43
ROZDZIAŁ V. BADANIE I ANALIZA WNIOSKÓW BADAŃ 44
5.1 Wyniki badań ankietowych 47
5.2 Stenopisy przeprowadzonych wywiadów 54
5.3 Wnioski 61
ZAKOŃCZENIE 62
BIBLIOGRAFIA 64
SPIS TABEL 66
STRESZCZENIE
Niniejsza praca poświęcona jest zagadnieniu agresji dzieci oraz roli rodziny w kształtowaniu osobowości. Praca składa się z pięciu rozdziałów. Rozdział pierwszy wyjaśnia terminologię związaną z rodziną, kształtowaniem osobowości, wskazuje na rolę uczuć w rozwoju dziecka. Rozdział drugi porusza zagadnienia związane z negatywnymi czynnikami wpływającymi na kształtowanie osobowości dziecka takimi jak: rygor, brak jednego lub obojga rodziców, sytuacja materialna i bytowa rodziny, pochodzenie społeczne, poziom wykształcenia rodziców. Rozdział trzeci opisuje środowiskowe uwarunkowania agresji w podziale na następujące typy agresji: agresję fizyczną, werbalną, instrumentalną, naśladowniczą, frustracyjną czy autoagresję. Rozdział ten stara się także odpowiedzieć na pytanie dlaczego dzieci stają się agresywne. Rozdział czwarty to założenia metodologiczne niezbędne do przeprowadzenia badań ankietowych i wywiadów, poparte teorią z dziedziny metodologii przeprowadzania badań. Część ta opisuje cel i problem badawczy, zastosowane techniki, metody i narzędzia oraz charakteryzuje badaną grupę. Rozdział piąty to publikacja i analiza wyników przeprowadzonych badań, oraz wnioski wyciągnięte z przeprowadzonego badania.
Słowa kluczowe:
agresja, osobowość, rodzina
WSTĘP
Św. Augustyn w I wieku naszej ery napisał: „Życie rodziców jest księgą, którą czytują dzieci” do tego Fiodr Dostojewski kilkaset lat później dopisał: „Podstawową siłą pedagogiczną jest dom rodzinny”. Jakże oczywista prawda. Tak oczywista, że nie zawsze uświadamiamy sobie, że to dom rodzinny w głównej mierze wpływa na kształtowanie naszej osobowości, że to rodzice jako pierwsi pedagodzy i nauczyciele stają się wzorcami do naśladowania przez ich dzieci. Tak jak jesteśmy dumni z tego, iż nasze dziecko naśladuje nas, a raczej nasze pozytywne cechy, nie uświadamiamy sobie, że dziecko jako odbiorca, mimowolny uczestnik domowych awantur wcześniej czy później będzie naśladowało także i te nasze złe cechy. Jakże często zadajemy sobie pytanie, po kim on to ma, ja się tak nie zachowuję, to szkoła, podwórko ale nie my. Typowa spychologia – jak najdalej od nas. Dziecko jak najlepszy widz – wykorzystane to zostało przez reklamy telewizyjne, będąc świadkiem, nieporozumień małżeńskich, domowych awantur, tragedii rozgrywających się wewnątrz czterech ścian przejmuje od nas także i te negatywne wzorce. Przekłada je potem na zachowanie na podwórku, w przedszkolu, szkole i całym swoim dorosłym życiu. Agresja dziecka jest niczym innym jak odzwierciedleniem panujących w domu rodzinnym stosunków i relacji pomiędzy rodzicami i rodzicami a dzieckiem.
Niniejsza praca ma na celu udowodnienie tezy, iż agresji dziecko uczy się w rodzinnym domu od rodziców, gdyż rodzice odgrywają największą rolę w kształtowaniu osobowości dziecka. Przeprowadzone na potrzeby niniejszej pracy badanie statystyczne i wywiady z wybranymi uczestnikami badania statystycznego mają na celu dowieźć, iż dzieci i młodzież zdaje sobie sprawę, iż to rodzinny dom odgrywa decydującą rolę o ostatecznym kształcie ich osobowości.
W celu zebrania materiałów na potrzeby opracowania zagadnienia poruszanego w tej pracy, posłużono się bogatą literaturą z zakresu psychologii, pedagogiki i resocjalizacji, nieocenionymi okazały się także zasoby internetu. Problem kształtowania osobowości dziecka szeroko poruszany jest w literaturze przedmiotu przez takich autorów jak: M. Ziemska, M. Tyszkowa, I. Pospieszył, F. Adamski.
Na całą, zwartą i usystematyzowaną zawartość pracy składa się pięć rozdziałów. Rozdział I wyjaśnia terminologię związaną z rodziną, kształtowaniem osobowości, wskazuje na rolę uczuć w rozwoju dziecka.
W rozdziale drugim poruszone zostały zagadnienia związane z negatywnymi czynnikami wpływającymi na kształtowanie osobowości dziecka takimi jak: rygor, brak jednego lub obojga rodziców, sytuacja materialna. Rozdział trzeci opisuje środowiskowe uwarunkowania agresji w podziale na typy agresji: agresję fizyczną, werbalną, instrumentalną, naśladowniczą, frustracyjną czy autoagresję. Rozdział ten stara się także odpowiedzieć na pytanie dlaczego dzieci stają się agresywne. Rozdział czwarty to założenia metodologiczne przeprowadzonych w późniejszym rozdziale badań. Część ta poświęcona jest opisaniu celu i problemu badawczego, zastosowanych technik, metod i narzędzi oraz charakterystyka badanej grupy. Rozdział piąty to publikacja i analiza wyników przeprowadzonych badań, oraz wnioski wyciągnięte z przeprowadzonego badania.
